.
.
.

اخبار

ارگان اصلی مواد در پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای: تحولی نوین در صنعت هسته‌ای کشور

1399/5/4 شنبه

.
ارگان اصلی مواد در پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای: تحولی نوین در صنعت هسته‌ای کشور


مقاله‌ی " ارگان اصلی مواد در پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای: تحولی نوین در صنعت هسته ای کشور" به قلم معاون محترم پژوهشی، فناوری و آموزشی پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای در چهلمین شماره ی ماهنامه ی عتف (ماهنامه ی خبری، تحلیلی علوم، تحقیقات و فناوری وابسته به دبیرخانه ی شورای عالی عتف) تیر ماه 99 چاپ شده است که در ادامه آن را ملاحظه می فرمایید:

ایمنی هسته‌‌ای، مسئله‌ای فنی و با ابعاد جهانی بوده و مستقیماً در ارتباط با حیات و سلامتی نوع بشر می‌باشد. همان‌طور که حوادث هسته‌ای نظیر حادثه فوکوشیما نشان داد، هرگونه کاستی در ایمنی هسته‌ای، می‌تواند تبعات گسترده‌ و غیر قابل جبرانی در سطح ملی و جهانی داشته باشد. به همين دليل موضوع ایمنی از ارکان بلامنازع نهادها و جوامع بین‌المللی خصوصاً آژانس بین‌المللی انرژی اتمی می‌باشد. در راستای حفظ سلامت و کمینه‌سازی خطر در تأسیسات و فعالیت‌های هسته‌ای، استانداردهای خاصی در سطح بین المللی وجود دارد. یکی از مهم‌ترین استانداردها به ضرورت وجود مرجع علمی و فنی در حوزه مواد در صنعت هسته‌ای به نام ارگان اصلی مواد (Leading Material Organization) یا به اختصار LMO اشاره دارد.
براساس استانداردهای بین‌المللی، ارگان اصلی مواد به صورت "ارگانی تأیید شده توسط سازمان مسئول استفاده از انرژی اتمی (در ایران: سازمان انرژی اتمی ايران) که در ارتباط با انتخاب مواد، جوشکاری، تضمین کیفیت تولید تجهیزات و لوله‌ها و نیز در ارتباط با بررسی مدارک فنی ساخت و طراحی توجیه کننده‌ ایمنی هسته‌ای و پرتوی نیروگاه‌های اتمی، به شرکت‌های بهره‌بردار و دیگر سازمان‌ها خدمات ارائه می‌دهد و برای چنین فعالیت‌هایی از سوی ارگان نظارتی در خصوص ایمنی هسته‌ای و پرتوی (در ایران: مرکز نظام ایمنی هسته‌ای کشور) پروانه‌ی فعالیت دریافت کرده باشد"، تعریف شده است. 
در استانداردهای مرجع طراحی، ساخت و بهره‌برداری واحدهای نیروگاه اتمی بوشهر (واحد یکم و واحدهای جدید)، در بیش از 70 حوزه به دریافت اظهارنظر فنی در خصوص معادل‌یابی مواد، به‌کارگیری مواد جدید، روش‌های ساخت، مدیریت عمر و فرسودگی و تأیید صلاحیت و صدور گواهي‌نامه، تأیید دستورالعمل‌های آموزشی کارکنان و بازرسان جوش، از ارگان اصلی مواد اشاره شده است. به دلیل کمبود ظرفیت‌های علمی و منابع انسانی باتجربه و صاحب صلاحیت در حوزه مواد هسته‌ای، تا سال 1398 خدمات مذکور با صرف هزینه‌های بالاي ارزي از ارگان‌های کشور روسیه دریافت می‌شد.
در کشور روسیه 6 مؤسسه به عنوان ارگان اصلی مواد با دستور سازمان مسئول استفاده از انرژی اتمی روسیه (شرکت روس‌اتم) و با موافقت مرکز نظام ایمنی هسته‌ای روسیه (Rostechnadzor) اجازه فعالیت دارند که این مؤسسات عبارتند از:
  • NRC “Kurchatov Institute” – CRISM “Prometey”
  • Nikimt-Atomstroy
  • CNIITMASH
  • Vniiaes
  • Nikiet
  • Niaer
مؤسسات مذکور تجربه و سابقه بسیار طولانی در حوزه مواد را دارا بوده و بسیاری از آنها حتی سال‌ها قبل از توسعه صنایع هسته‌ای مشغول فعالیت بوده‌اند.
  • مؤسسه پرومیتی (Prometey) با نام اولیه TsNII-48 در سال 1939 بر پایه آزمایشگاه مرکزی زره‌های نظامی در کارخانه ایژورا در روسیه تأسیس شد. اولین فعالیت‌های آن، توسعه زره برای تانک، زره بدنه کشتی‌های جنگی، حفاظ فلزی صندلی خلبانان هواپیماهای جنگی بود. پس از جنگ جهانی دوم تمرکز این مؤسسه بر صنایع کشتی‌سازی قرار گرفت و در سال 1953 فولاد گرید AK-25 را برای ساخت اولین زیردریایی هسته‌ای شوروی با استحکام و جوش‌پذیری بالا توسعه داد. در سال 1955 مؤسسه مأموریت یافت بر توسعه مواد سازه‌ای برای نیروگاه‌های هسته‌ای فعالیت نماید که در نتیجه آن، مواد متعددی با مقاومت حرارتی-تشعشعی بالا برای راکتورهایی با عمر طولانی توسعه داده شد. در سال‌های بعد با فعالیت‌های تحقیقاتی، گریدهای مناسبی از آلومینیوم و تیتانیوم برای صنعت کشتی‌سازی را معرفی نمود. در دهه 1980 مؤسسه کار بر روی مواد غیرفلزی از قبیل مواد ضدخوردگی و ضدرسوب در کشتی‌ها، مواد کامپوزیتی، سرامیک، پلاستیک‌های تقویت شده با الیاف شیشه، پوشش‌ها، رنگ‌ها و چسب‌های مربوط به صنعت کشتی‌سازی را آغاز نمود. در حال حاضر، پرومیتی، ذیل مرکز تحقیقات کورچاتف (Kurchatov) بزرگترین مرکز تحقیقاتی دولتی در زمینه توسعه فنی علمی، ایمنی و دفاعی در کشور روسیه است.
  • وزرات ساخت ماشین‌های متوسط شوروی در سال 1956 یک دپارتمان طراحی و نصب تجهیزات صنعتی تأسیس نمود تا کار توسعه فرآیندهای فنی پیچیده را انجام دهد. بر همین اساس در 1961 مؤسسه طراحی تحقیقاتی فناوری نصب تحت عنوان نیکیمت (Nikimt) تأسیس گردید. تا سال 1963 مؤسسه، مشغول کار بر روی توسعه، تولید و اجرای تجهیزات برش و جوش اتوماتیک پیچیده در فعالیت‌های تعمیر و نگهداری و همچنین کار بر روی پوشش‌های پلیمری حفاظت تشعشعی بود. در سال 1970 نیکیمت سیستم‌هایی برای کنترل اتوماتیک تجهیزات راکتورهای هسته‌ای در محیط‌هایی که حضور انسان در آن غیرممکن است تولید نمود. درسال 1986 پس از حادثه چرنوبیل، نیکیمت وسایلی برای محدودسازی، پاکسازی و آلودگی‌زادیی منطقه حادثه هسته‌ای طراحی نمود. درسال 2001 نام آن به نیکیمت-اتم استروی (NIKIMT- Atomstroy) تغییر یافت. در حال حاضر نیکیمت- اتم استروی سازمان مادر علم مواد، پوشش‌ها، مواد پلیمری و غیرفلزی در شرکت دولتی روس اتم می‌باشد. فعالیتهای اصلی این شرکت طراحی، ساخت، بازسازی و نوسازی چرخه سوخت هسته‌ای و طراحی ساختمانها و سازه‌های تأسیسات صنعت هسته‌ای است.
  • در سال 1929 به دستور شورای اقتصاد ملی اتحاد جماهیر شوروی، یک مؤسسه تحقیقاتی علمی مستقل ماشینسازی(NIIMash)  در موسسه فلزات لنینگراد تاسیس شد. در سال 1938 سنیتماش (CNIITMASH) به عنوان انستیتوی برتر علمی تحقیقاتی مرکزی فنآوریهای نوین و ماشینسازی تبدیل شد. در حال حاضر مشتریان اصلی سنیتماش کارخانههای ماشینسازی و بخش تولید برق شرکت ملی روس اتم می‌باشد و خدمات متنوعی در حوزه‌های ساخت نمونههای اولیه فلزی، پوشش‌های محافظ و مقاوم در برابر سایش، مونتاژ، تنظیم و راه‌اندازی تجهیزات خلاء و از مواد ساختاری در صنعت هوافضا را ارائه می‌نماید.
  • شرکت سهامی "مؤسسه تحقیقاتی تمام روسی برای بهره‌برداری از نیروگاه‌های هسته‌ای" (OJSC VNIIAES)  نمایندهای از شرکت  Rosenergoatom  است که به عنوان ناظر تحقیقاتی در مورد کلیه موضوعات مربوط به عملکرد نیروگاه‌های هسته‌ای در فدراسیون روسیه فعالیت می‌کند. VNIIAES سالها مسئول اصلی تدوین دستورالعمل‌ها و اسناد نظارتی برای شرکتهای بهره‌بردار در زمینه ایمنی نیروگاه هسته‌ای براساس قوانین و مقررات نظام ایمنی روسیه بوده است. VNIIAES عمدتاً بر بهبود اعتمادپذیری، ایمنی و بازدهی نیروگاه‌های هسته‌ای برای انواع راکتور VVER-440، VVER-1000، RBMK-1000، BN-600، EGP-6 و همچنین بر ارائه خدمات فنی برای نیروگاه‌های هسته‌ای در مراحل ساخت و طراحی تمرکز دارد. در واحد یکم نیروگاه اتمی بوشهر شرکت  VNIIAES تجهیز و تکمیل سیمولاتور این نیروگاه را برعهده داشته است.
  • تاریخچه مؤسسهNIKIETبا نخستین گامهای توسعه انرژی هسته‌ای در اتحاد جماهیر شوروی ارتباط نزدیکی دارد. در دفتر طراحی  NA Dollezhal  اولین راکتورهای هسته‌ای که برای ایجاد سلاح هسته‌ای مورد نیاز بودند طراحی شدند. در سال 1952، بر پایه این دفتر طراحی، یک موسسه تحقیقاتی سازماندهی شد که در آن اولین زیردریایی هسته‌ای اتحاد جماهیر شوروی، یک راکتور آب-گرافیتی برای اولین نیروگاه هسته‌ای جهان در اوبنینسک، اولین راکتور هسته‌ای دو منظوره برای نیروگاه برق اتمی سیبری و اولین راکتور با بخار فوق حرارتی برای نیروگاه برق اتمی Beloyarsk طراحی شدند. اکنون NIKIET یکی از بزرگترین مراکز مهندسی و فناوری هسته‌ای در روسیه است.
  • مؤسسهNiaer  در دهه 1950 تاسیس شد و در حال حاضر بزرگترین انستیتوی تحقیقاتی در روسیه و یکی از شرکتهای سازنده شهر دیمیتروگراد است. این مؤسسه با دارا بودن 6 راکتور تحقیقاتی بزرگترین مجتمع تحقیق و توسعه در اروپا در زمینه عناصر مناطق فعال در تأسیسات هسته‌ای، چرخه سوخت هسته‌ای، رادیوشیمیایی و مدیریت پسماند مواد رادیواکتیو می‌باشد. 
پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای همسو با روند توسعه‌ صنعت هسته‌ای کشور و راهبردهای سازمان انرژی اتمی ایران، با تحلیل جامع شرایط کنونی، تدوین راهبرد و برنامه‌ریزی دقیق و سنجیده، ایجاد ظرفیت‌سازی، به‌کارگیری نخبگان متخصص و بهره‌گیری از امکانات بالفعل داخلی و بین‌المللی، در راستای توسعه و ارتقای کمی و کیفی فعالیت‌های حوزه‌ فناوری‌های برتر و نیز حفظ و ارتقای جايگاه مرجعيت علمي در فعالیت‌هاي صنعت هسته‌ای، ارتقاي جايگاه خود در رتبه‌بندي‌هاي داخلي و جهاني، برای اولین بار در کشور نهادی تحت عنوان "ارگان اصلی مواد" را در مردادماه 1398 طي ابلاغ معاون محترم رئيس جمهور و رئیس سازمان انرژي اتمي ايران، با هدف ارايه خدمات مهندسی براساس آخرین تجارب و یافته‌های حرفه‌ای متأثر از فناوری‌های نوین در حوزه‌های مختلف مواد در صنعت هسته‌ای تأسيس نمود.
در حال حاضر پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای با 7 پژوهشکده (چرخه سوخت هسته‌ای، رآکتور و ایمنی هسته‌ای، فیزیک و شتاب‌گرها، کاربرد پرتوها، پلاسما و گداخت هسته‌ای، فوتونیک و فناوری کوانتومی و کشاورزی هسته‌‌ای)، مرکز ملی تحقیق و توسعه علوم و مهندسی مواد (در فردو) و ارگان اصلی مواد، دارای 4 راکتور تحقیقاتی و آزمایشگاه‌های تخصصی متعدد در حوزه‌های مختلف هسته‌ای می‌باشد.
ارگان اصلی مواد ضمن ثبت صلاحیت در مرکز نظام ایمنی هسته‌ای کشور، با استفاده از تجارب فنی و دانش تخصصی خود می‌کوشد تا ضمن به‌کارگیری حداکثر توان فنی خود و دانشگاه‌ها، مؤسسات آموزش عالي و آزمايشگا‌ه‌ها و مؤسسات و انجمن‌هاي علمي مرتبط با حوزه مواد و متالورژي، در راه پیش‌برد پروژه‌های صنعت هسته‌ای کشور، خدماتی با کیفیت و شایسته را را با رعایت استانداردها، قوانین و مقررات ملی و بین‌المللی ارائه نماید. در اين راستا ارگان اصلي مواد آمادگي دارد در قالب آزمايشگاه همکار از ظرفيت کليه آزمايشگاه‌هاي اين حوزه جهت ارائه خدمات باکيفيت‌تر استفاده نمايد. لازم به ذکر است تاکنون بيش از 10 آزمايشگاه و مؤسسه به عنوان آزمايشگاه همکار به ارگان اصلي مواد پيوسته‌اند و اين روند هم‌چنان ادامه دارد. در حال حاضر اولویت ارائه خدمات این ارگان در حوزه مواد هسته‌ای به مجموعه‌ها و شرکت‌های تابعه سازمان انرژی اتمی ایران می‌باشد و براساس چشم‌انداز آینده در نظر دارد با برنامه‌ريزي‌هاي صورت گرفته، طي مدت حداکثر 5 سال در قالب يک مرکز ملي، حوزه فعالیت‌ها و ارائه خدمات خود را به صنایع غیر هسته‌ای نیز گسترش دهد.

منبع خبر: روابط عمومی و اطلاع رسانی حوزه ی ریاست پژوهشگاه
نسخه قابل چاپ

تمام حقوق وب سایت متعلق به پژوهشگاه علوم فنون هسته ای می باشد.

login