.
.
.

اخبار

خیز پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای برای ایجاد و توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری در صنعت هسته‌ای

1399/5/5 يكشنبه

.
خیز پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای برای ایجاد و توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری در صنعت هسته‌ای

مقاله‌ی " خیز پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای برای ایجاد و توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری در صنعت هسته‌ای" به قلم مدیر محترم امور فناوری و تجاری سازی پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای در چهلمین شماره ی ماهنامه ی عتف (ماهنامه ی خبری، تحلیلی علوم، تحقیقات و فناوری وابسته به دبیرخانه ی شورای عالی عتف) تیر ماه 99 چاپ شده است که در ادامه آن را ملاحظه می فرمایید:

چکیده:
مطابق اسناد بالادستی و سیاست‌های کلان کشور، پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای با هدف توسعه و گسترش پژوهش و فناوری در زمینه علوم و فنون هسته‌ای و زمینه‌سازی مناسب برای ارتقاء فعالیت‌های پژوهشی و فناورانه مرتبط تأسیس شده است و هم‌اکنون هفت پژوهشکده زیرمجموعه پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای با شرح وظایف مشخص و در راستای اهداف وظایف مصوب پژوهشگاه فعالیت می‌کنند. توجه به موضوع توسعه فناوری و تجاری‌سازی محصولات و خدمات فناورانه از طریق ایجاد و توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری از اولویت‌های اصلی پژوهشگاه در سال‌های اخیر بوده است. در همین جهت برنامه‌ریزی و اقدام برای پاسخگویی به فرآیند توسعه فناوری و تجاری‌سازی محصولات و خدمات فناورانه، با سطوح مختلف آمادگی فناوری، در سطح پژوهشگاه، صنعت و جامعه مد نظر است. در این راستا ایجاد و توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری در دو بخش دولتی و خصوصی با رویکرد تبدیل ایده به محصول و توسعه محصول و بازار در سطح صنعت هسته‌ای، کشور و سپس بین‌المللی، به ترتیب و با ایجاد و توسعه زیرساخت‌های لازم، در حال اجرا می‌باشد.

مقدمه:
مطابق مصوبه مورخ 1396/10/18 هیأت امنای پژوهشگاه، تشکیلات تفصیلی جدید پیشنهادی مورد تصویب و سپس اجرا درآمده است و با توجه به برنامه‌ها و افق آینده پژوهشگاه "مدیریت امور فناوری و تجاری‌سازی" در چارت پژوهشگاه قرار گرفته است و پس از ایجاد زمینه‌های اولیه و مقدمات لازم، به‌طور رسمی کار خود را از نیمه سال 1397 آغاز نمود و وظیفه توسعه و مدیریت فناوری و تجاری‌سازی را برعهده گرفت.
پس از امکان‌سنجی و بررسی‌های انجام شده برنامه توسعه فناوری و تجاری‌سازی براساس اسناد بالادستی و مصوب مجلس شورای اسلامی و آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های ابلاغی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری و در راستای ایجاد و توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری در دستور کار قرار گرفت و به همین منظور برنامه‌هایی برای ایجاد و توسعه زیست‌بوم مذکور در دو بخش دولتی و خصوصی با رویکرد تبدیل ایده به محصول و توسعه محصول و بازار در سطح صنعت هسته‌ای، کشور و سپس بین‌المللی، تهیه و تدوین و اجرایی شد.

خلاصه برنامه‌ها و اقدامات برای ایجاد و توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری در صنعت هسته‌ای:
برنامه‌هایی نظیر تشکیل کارگروه فناوری و نوآوری برای سیاست‌گذاری و تأیید برنامه‌های حوزه فناوری و تجاری‌سازی، اجرای برنامه‌های ترویجی و آموزشی مرتبط با حوزه فناوری و تجاری‌سازی و کسب و کار دانش‌بنیان، تهیه و تدوین دفترچه محصولات و خدمات، ایجاد سامانه و برنامه قیمت‌گذاری محصولات و خدمات، ایجاد سامانه فروش و واحد بازاریابی و سرمایه‌گذاری، تشکیل آزمایشگاه مرجع، ایجاد ارتباط مؤثر با جامعه و صنعت، شرکت در رویدادهای مهم و تأثیرگذار مانند نمایشگاه فن‌بازار و ایجاد زمینه برای عرضه محصولات و خدمات فناورانه، برنامه‌ریزی و اقدام برای برگزاری رویدادهای جذب ایده مانند جشنواره ایده‌های محصول محور در صنعت هسته‌ای،  تفکیک و تدوین فرآیند اجرایی پروژه در فرآیند ایده تا بازار، تدوین آیین‌نامه‌ها و شیوه‌نامه‌های موردنیاز، ایجاد واحد طراحی مهندسی و ساخت، ساماندهی موضوع مالکیت فکری به‌عنوان یک زیرساخت مهم برای تجاری‌سازی، نظام‌مند نمودن فرآیند ثبت اختراع در سطح داخلی و بین‌المللی در صنعت هسته‌ای، ایجاد زیرساخت‌های انتقال فناوری، بررسی و امکان‌سنجی روش‌های به‌روز و مناسب تجاری‌سازی در صنعت هسته‌ای، درنظر گرفتن موضوع تجاری‌سازی و نگاه به بازار در پروژه‌های پژوهشی، فرهنگ‌سازی در حوزه تجاری‌سازی، تشکیل بیش از 60 هسته فناور، تأسیس صندوق پژوهش و فناوری، تأسیس مرکز رشد فناوری و نوآوری و ایجاد زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری مورد نیاز که می‌تواند فرآیند تجاری‌سازی را در سطح صنعت هستهی به‌ای به‌صورت نظام‌مند و پایدار درآورد و ... از جمله برنامه‌ها و اقدامات اجرا شده یا در حال اجرا برای ایجاد و توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری و تجاری‌سازی سیستماتیک و با برنامه محصولات و خدمات فناورانه با محوریت پژوهشگاه و در سطح صنعت هسته‌ای می‌باشد.
در حال حاضر پژوهشگاه برای چرخه ایده تا بازار برنامه مشخص دارد و موضوعات با سطح آمادگی فناوری (TRL) 1 تا 4 را در امور پژوهشی و 5 تا 9 را در امور فناوری و تجاری‌سازی دنبال می‌کند. پیش از این عموماً پژوهش‌های انجام شده، پس از طی مراحل پژوهشی و رسیدن به نتایج خروجی پژوهشی مانند مقاله و پایان‌نامه و یا یک محصول آزمایشگاهی متوقف می‌گردید و برنامه مشخصی برای توسعه محصول و رسیدن محصول به بازار وجود نداشت؛ ولی خوشبختانه اکنون این چرخه در حال تکوین و تکمیل می‌باشد و پژوهشگران و فناوران فعال در حوزه هسته‌ای می‌توانند از برنامه‌های حمایتی و توسعه‌ای برای تبدیل ایده خود به محصول و ورود به بازار در دو بخش دولتی و خصوصی بر حسب شرایط و علاقه خود استفاده نمایند.

توجه به مالکیت فکری به‌عنوان یک زیرساخت مهم:
از جمله زیرساخت‌های مهم و اساسی برای ایجاد و توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری توجه به موضوع مالکیت فکری است. از همین رو "آیین‌نامه مالکیت فکری و تجاری‌سازی" تهیه و تدوین شد و پس از تصویب در کارگروه فناوری و نوآوری که وظیفه سیاست‌گذاری را در این حوزه برعهده دارد، فرآیند مربوط را طی نمود و ابلاغ گردید. این آیین‌نامه به‌خوبی سهم مالکیت ذی‌نفعان در توسعه هر محصول و یا خدمت را تعیین مینماید و زمینه تجاری‌سازی محصولات و خدمات را فراهم می‌سازد و به‌عنوان یک سند زیرساختی در توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری در دسترس و مدنظر می‌باشد. در کنار این آیین‌نامه، "شیوه‌نامه حمایت از مالکیت فکری و ثبت اختراع داخلی و خارجی"، نیز تهیه و تدوین و تصویب شد و هم اکنون "کمیته تخصصی داوری و ارزیابی اختراعات" فعال می‌باشد و به امور مربوط ذیل مدیریت امور فناوری و تجاری‌سازی می‌پردازد. لذا نیازهای مربوط به محصولات و خدمات فناورانه با سطح آمادگی فناوری (TRL) 5 پوشش داده شده است و از ابتدای ورود به فرآیند تجاری‌سازی، برنامه مشخص برای پژوهشگر و فناور که وارد عرصه فناوری شده است وجود خواهد داشت.

طراحی مهندسی و ساخت نمونه اولیه:
یکی دیگر از برنامه‌ها و اقدامات، تشکیل واحد طراحی مهندسی و ساخت برای پاسخ به نیازهای فناوری با سطح آمادگی فناوری (TRL) 6 می‌باشد. پس از تهیه "طرح جامع تشکیل واحد طراحی مهندسی و ساخت" و تصویب و ابلاغ آن، این واحد ذیل مدیریت امور فناوری و تجاری‌سازی با تجمیع کارگاه‌های فنی و مهندسی پژوهشگاه و با سه زیربخش طراحی مهندسی و تحلیل، ساخت و کنترل کیفی تشکیل شده است. این واحد ضمن کمک به هسته‌های فناور برای ساخت نمونه‌های اولیه، به ارائه خدمات و محصولات به سایر پژوهشگران و فناوران و مشتریان خارج از پژوهشگاه و انجام طراحی مهندسی و ساخت پروژه‌های ارجاعی مطابق گردش کار تعریف شده می‌پردازد. در همین راستا طرح بهسازی و نوسازی کارگاه‌های فنی و مهندسی ذیل این واحد نیز در دستور کار قرار گرفت و هم اکنون در حال انجام است. ضمناً تشکیل کارگاه‌هایی مانند "کارگاه قطعات پرتوی" و "کارگاه نمونه‌سازی سریع" افق‌های جدیدی را برای پاسخگویی به نیازهای موجود و ارائه محصولات و خدمات مهندسی گشوده است. از وظایف اصلی تعریف شده برای واحد طراحی مهندسی و ساخت، کمک به هسته‌ها و واحدهای فناور برای طراحی و ساخت نمونه‌های اولیه می‌باشد.

توسعه فناوری و تجاری‌سازی در بخش‌های دولتی و خصوصی:
درخصوص محصولات و خدمات فناورانه با سطح آمادگی فناوری (TRL) 7 تا 9 برنامه‌ها و اقدامات برای عرضه محصولات و خدمات توسط بخش دولتی و خصوصی در حال اجرا می‌باشند که در ادامه به قسمتی از آنها اشاره خواهد شد.
نظر به اهمیت بحث قیمت‌گذاری و تأثیر مستقیم آن روی استراتژی بازاریابی، از اولین گام‌های مدیریت امور فناوری و تجاری‌سازی تهیه و تدوین "دفترچه فهرست بها محصولات و خدمات پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای" بوده است که این مهم با توجه به زمان کمی که از تشکیل این مدیریت می‌گذشت و عدم وجود زیرساخت‌های لازم با توجه به قیمت‌های بازار و نظرات کارشناسان فنی مربوط صورت گرفت. که منجر به تهیه و تدوین "دفترچه فهرست بها محصولات و خدمات پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای در سال 1397" با 397 محصول و خدمت گردید که برای نخستین بار به‌صورت یک مجموعه مدون و در یک قالب، قابل رؤیت و بهره‌برداری بودند. از آن زمان تاکنون واحد بازاریابی و سرمایه‌گذاری در این مدیریت جهت ایجاد نظام قیمت‌گذاری مناسب بر اساس هزینه تمام شده و قیمت محصولات و خدمات در بازار همت گماشته است، به طوری‌که "دفترچه فهرست بها محصولات و خدمات پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای در سال 1398" بر اساس شناسایی سه مورد از هزینه‌های اساسی تولید شامل هزینه مواد اولیه، هزینه پرسنلی و هزینه‌های تعمیر و نگهداری مورد بررسی قرار گرفت، که با توجه به تجهیزات مورد استفاده در تولید هر محصول و همچنین در نظر گرفتن قیمت محصولات هم‌تراز در داخل و خارج کشور این دفترچه با 442 عنوان محصول و خدمت (به دو صورت: به تفکیک پژوهشکده‌ها و به تفکیک موضوع) ارائه گردید. تهیه "دفترچه فهرست بها محصولات و خدمات پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای در سال 1399" نیز با همان رویکرد بهینه‌سازی روش احصاء قیمت تمام شده با توجه به "ضوابط قیمت‌گذاری کالاهای تولید داخل" ابلاغ شده توسط سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان و با شیوه قیمت‌گذاری"Cost Plus"  در دست تهیه می‌باشد. لازم به ذکر است کلیه قیمت‌های تمام شده‌ مربوط به هر پژوهشکده‌ محاسبه گردیده در جلسات متعدد مورد بازبینی قرار گرفته و قیمت مصوب هر سال نهایتاً توسط رییس محترم پژوهشگاه به پژوهشکده‌‌ها ابلاغ و مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند.
ضمناً مدیریت امور فناوری و تجاری سازی جهت ارائه محصولات و خدمات و استفاده بهینه از کلیه امکانات و تجهیزات آزمایشگاهی پژوهشگاه شامل انواع دستگاه‌ها، تجهیزات، ابزارها، وسایل و نظایر آن و ایجاد ارتباط مؤثر و ارائه خدمات متقابل بین پژوهشگاه و نهادها، دانشگاه‌ها و شرکت‌ها اقدام به تهیه و تدوین و ابلاغ "شیوه‌نامه ارائه و استفاده از محصولات و خدمات آزمایشگاهی" نموده است. این شیوه‌نامه کلیه مقررات ارائه محصولات و خدمات آزمایشگاهی را به طور جز به جز از تولید محصولات و خدمات تا نحوه ارائه به مشتریان و امور مالی و پرداخت و تخصیص درآمدهای حاصل و... به صورت کاملاً شفاف مشخص نموده است، ضمن اینکه در تدوین مقررات توجه ویژه به ایجاد انگیزه پژوهشکده‌ها و افزایش بهره‌وری شده است. به طوری‌که تجربه 9 ماهه اجرای آن بیانگر رشد تولید و درآمد اختصاصی پژوهشگاه می‌باشد. ضمن اینکه شیوه‌نامه مشابهی برای ارائه و استفاده از محصولات طراحی مهندسی و ساخت تهیه و تدوین شده است.
در کنار این فعالیت‌ها شرکت در نمایشگاهای مؤثر مانند نمایشگاه فن‌بازار نیز مدنظر قرار گرفت و در اولین شرکت پژوهشگاه محصول جرم‌سنج هسته‌ای به‌عنوان محصول برگزیده نمایشگاه انتخاب شد. همچنین پیوستن به شبکه آزمایشگاهی علمی ایران (شاعا) و همچنین شبکه آزمایشگاهی فناوری‌های راهبردی مدنظر است. به‌علاوه ایجاد درگاه اینترنتی فروش محصولات و خدمات نیز در حال انجام می‌باشد و مطابق برنامه فروش الکترونیکی و سامانه مربوط در سال جاری اجرایی خواهند شد. ضمن اینکه ایجاد آزمایشگاه مرجع و استانداردسازی و به‌روزرسانی تجهیزات از برنامه‌های در حال اجرای پژوهشگاه می‌باشد.

ایجاد مرکز رشد و نوآوری:
برای توسعه فعالیت‌های تجاری‌سازی توسط بخش خصوصی و در راستای ایجاد و توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری و نظر به ساختار تحقیقاتی پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای و انباشت دانش در آن، مدیریت امور فناوری و تجاری‌سازی از آبان ماه سال 1397 با توجه به وظایف ذاتی خود در چارچوب تجاری‌سازی برخی از فعالیت‌ های دارای پتانسیل اقدام به مطالعه و بررسی ایجاد مرکز رشد و نوآوری به عنوان یک فضای با قابلیت تجاری‌سازی، جهت رشد کسب و کارهای نوپا و به بار نشستن ایده‌های اعضای هیئت علمی و پژوهشگران و فناوران نمود و طی مصوبه شماره 03-01/99 هیئت امنای پژوهشگاه، تأسیس این مرکز به تصویب رسیده است. این مرکز می‌تواند ارتباط‌گیری دانش‌های بین رشته‌ای میان پژوهشگاه و صنعت هسته‌ای از یک‌سو و دانشگاه‌ها و شرکت‌های فعال خارج از مجموعه سازمان از سویی دیگر را برقرار کند. دعوت از شرکت‌های فعال و موفق در مرکز رشد و نوآوری، امکان توسعه دانش، کسب درآمد و همچنین مشارکت پژوهشکده‌های مرتبط با آنها را فراهم می‌نماید.
با توجه به مصوبه فوق در حوزه تجاری‌سازی و با فعالیت‌های ترویجی انجام شده و آموزش‌های ارائه شده از سوی این مدیریت به کلیه پژوهشکده‌ها، بیش از 60 کاربرگ پذیرش واحدهای فناور در مرحله پیش‌رشد توسط پژوهشگران و فناوران پژوهشکده‌ها و مراکز تحقیقاتی وابسته به مدیریت امور فناوری و تجاری‌سازی ارسال شد. قابل ذکر است که استقبال اعضای هیئت علمی از حضور در مرکز رشد پژوهشگاه خوب و قابل توجه بوده است. حدود 48 درصد از هسته‌های فناور مربوط به اعضای هیئت علمی می‌باشند. این امر از آن جهت اهمیت دارد که اغلب تصور شده است که اعضای هیئت علمی پژوهشگاه و فعالیت‌هایشان با نیازهای روزمره مردم و بازار فاصله پیدا کرده‌اند. این هسته‌های فناور در حال حاضر تحت ارزیابی و منتورینگ می‌باشند. همچنین اولین مدرسه کسب و کار دانش‌بنیان پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای با هدف توانمندسازی هسته‌های فناور در حال برگزاری است.
برای ساخت مرکز رشد و نوآوری نیز برنامه طراحی و ساخت آن از ابتدای سال 1398 آغاز شد و پس از طی فرآیند طراحی و تخصیص مکان، مراحل ساخت آن پس از عقد قرارداد با پیمانکار و مشاور در حال انجام است. لازم به ذکر است موافقت‌نامه‌ای در این خصوص با معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری منعقد شده است و این مرکز با حمایت آن معاونت در حال احداث می‌باشد. این مرکز با تدوین و اجرای برنلمه‌های حمایتی، منتورینگ و شتابدهی گامی مؤثر برای پیشبرد اهداف ایجاد و توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری برخواهد داشت. امید است با اجرای برنامه‌های مذکور و توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری، بتوان به اهداف ترسیم شده برای توسعه نظام‌مند فناوری و تجاری‌سازی محصولات و خدمات فناوارنه و ایجاد ارتباط مؤثر با جامعه و بازار دست پیدا کرد. 
بدیهی است تخصیص فضای مناسب اداری و اختصاص فضاهای غیرقابل استفاده و کم استفاده به هسته‌های فناور و استارت‌آپ‌ها و همچنین اتصال کارگاه‌های فنی و مهندسی و آزمایشگاه‌ها به فعالیت‌های دانش‌بنیان می‌تواند تحولی واقعی در فعالیت‌های روزمره پژوهشگاه و صنعت هسته‌ای ایجاد نماید و افق‌های جدیدی را بگشاید.
 
نتیجه‌گیری:
بی‌شک ایجاد و توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری در صنعت هسته‌ای می‌تواند در رشد اقتصادی و توسعه فناوری کشور تأثیر به‌سزایی داشته باشد. هم‌زمان ایجاد و توسعه بخش‌های مختلف زیست‌بوم فناوری و نوآوری در صنعت هسته‌ای مانند مرکز رشد و نوآوری برای بالندگی و شتابدهی هسته‌های فناور، صندوق پژوهش و فناوری برای تأمین مالی واحدهای فناور، واحد طراحی مهندسی و ساخت برای کمک به طراحی و ساخت نمونه‌های اولیه و توسعه محصول، ساماندهی و توجه به موضوع مالکیت فکری به‌عنوان یک زیرساخت مهم در توسعه فناوری و تجاری‌سازی، توجه ویژه به موضوعاتی از قبیل قیمت‌گذاری، بازاریابی و سرمایه‌گذاری و توسعه ارتباط با صنعت و جامعه و ایجاد آزمایشگاه مرجع و واحد استانداردسازی، امید فزاینده‌ای برای رسیدن به اهداف ترسیم شده ایجاد می‌نماید.
آنچه موفقیت ما را در رسیدن به اهداف و برنامه‌های تدوین شده تضمین می‌نماید، استعانت از خداوند متعال، تلاش مضاعف همراه با برنامه‌ریزی و بهره‌گیری از تجارب سایر فعالین این حوزه در سطح جهان و کشور و کمک و حمایت بازیگران اصلی و تصمیم‌گیران مؤثر در سطح صنعت هسته‌ای و کشور همراه با ثبات منطقی برنامه‌ها و یکپارچگی و مدیریت منسجم در اجرای آنها می‌باشد. امید است بتوان با ایجاد و توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری در صنعت هسته‌ای، گامی مؤثر و پایا در توسعه و تعالی پایدار کشور برداریم.

منبع خبر: اداره روابط عمومی و اطلاع رسانی پژوهشگاه

 

[1]  Technology Readiness Level
نسخه قابل چاپ

تمام حقوق وب سایت متعلق به پژوهشگاه علوم فنون هسته ای می باشد.

login